Engellilik oranı, aile bağı, engelliliğin belgelendiği tarih ve diğer sosyal şartlar emeklilik hakkını ve uygulanacak yaş sınırını doğrudan belirliyor.

ATİNA – Yunanistan sosyal güvenlik mevzuatında, ailesinde engelli birey bulunan sigortalılara yönelik özel emeklilik hükümleri yeniden gündeme geldi.

Düzenleme; engelli çocuğu, en az yüzde 80 engelli eşi veya belirli koşulları taşıyan engelli kardeşi bulunan sigortalılara, genel emeklilik şartlarından farklı bir sistem üzerinden emeklilik hakkı tanıyor.

Yunanistan’daki genel kurala göre 1 Ocak 2022’den sonra emeklilik hakkı kazanan sigortalılar, 67 yaşında en az 15 yıl veya 4 bin 500 sigorta günüyle tam emekli olabiliyor. İkinci temel seçenek ise 62 yaşında 40 yıl veya 12 bin sigorta günüyle tam emeklilik olarak uygulanıyor. Ayrıca sigorta kurumuna ve özel şartlara bağlı olarak 62 yaşında 4 bin 500 günle indirimli emeklilik seçeneği bulunabiliyor.

Engelli yakını bulunanlar için öngörülen özel rejim ise şartları yerine getiren bazı sigortalılara, 40 yıl veya 12 bin gün yerine 25 yıl ya da 7 bin 500 sigorta günü üzerinden emeklilik hakkı sağlayabiliyor.

62 yaş şartı herkese aynı şekilde uygulanmıyor

Emeklilik yaşının belirlenmesinde yalnızca sigortalının yaşı veya 25 yıllık hizmet süresini tamamladığı tarih dikkate alınmıyor. Üç temel koşulun birlikte hangi tarihte gerçekleştiğine bakılıyor:

Bu nedenle düzenlemenin “25 yılı tamamlayan herkes 62 yaşında emekli olur” şeklinde yorumlanması doğru değil.

2015 yılına kadar gerekli şartları tamamlayan bazı sigortalılar daha düşük yaş sınırlarından yararlanabiliyordu. Ancak 19 Ağustos 2015’ten sonra yürürlüğe giren kademeli yaş artışları, şartlarını daha geç tamamlayan hak sahiplerinin emeklilik yaşını yükseltti.

2026 yılında şartlarını tamamlayan bazı kategoriler açısından yaş sınırı 62’ye ulaşırken, daha önce hak kazanmış sigortalılar için daha düşük geçiş yaşları geçerli olabiliyor. Dolayısıyla kesin emeklilik yaşı, kişinin bireysel sigorta geçmişi ve engellilik belgesinin tarihine göre hesaplanıyor.

Engelli eş için yüzde 80 ve 10 yıllık evlilik şartı

Engelli eşi üzerinden özel emeklilik hükümlerinden yararlanmak isteyen sigortalının eşinin engellilik oranının en az yüzde 80 olması gerekiyor.

Engellilik durumunun Engellilik Belgelendirme Merkezleri (KEPA) tarafından resmen tespit edilmesi şartı aranıyor. Bunun yanında eşler arasında en az 10 yıllık evlilik bağının bulunması gerekiyor.

Örneğin 25 yıllık hizmet süresini tamamlayan ve eşinin yüzde 80 engellilik durumu 2020 yılında KEPA tarafından belgelendirilen bir sigortalının emeklilik yaşı, bütün şartların birlikte gerçekleştiği tarihe göre belirleniyor. Verilen örnek hesaplamalarda bu kişinin 60 yaşında emeklilik hakkı kazanabileceği belirtiliyor.

Bu örnek de özel düzenlemenin bütün hak sahiplerini doğrudan 62 yaşına bağlamadığını gösteriyor.

Engelli çocuk için en az yüzde 67 oran aranıyor

Engelli çocuğu bulunan anne veya babanın özel emeklilik hükümlerinden yararlanabilmesi için çocuğun engellilik oranının yüzde 67’nin üzerinde olması gerekiyor.

Sigortalı anne veya babanın 25 yıl ya da 7 bin 500 sigorta gününü tamamlaması temel şartlar arasında yer alıyor. Bununla birlikte diğer ebeveynin de belirli koşulları taşıması gerekiyor.

Anne ve babanın boşanmış olması halinde haktan, çocuğun velayeti kesinleşmiş mahkeme kararıyla kendisine verilen ebeveyn yararlanabiliyor.

Engelli çocuğun bekâr, çalışmıyor ve masrafları kamu ya da sosyal güvenlik kurumu tarafından karşılanan sürekli yatılı bir kurumda kalmıyor olması da aranan koşullar arasında bulunuyor.

Engelli kardeş üzerinden emeklilikte daha ağır koşullar var

Engelli kardeşi bulunan sigortalılar açısından şartlar daha sınırlayıcı uygulanıyor. Engelli kardeşin engellilik oranının en az yüzde 67 olması gerekiyor.

Başvuru sahibinin, emeklilik başvurusundan önce en az beş yıl süreyle kesinleşmiş mahkeme kararıyla engelli kardeşinin yasal destekçisi veya vasisi olarak görevlendirilmiş olması aranabiliyor. Alternatif olarak kardeşlerin birlikte yaşadığının ve engelli kardeşin geçiminin başvuru sahibi tarafından karşılandığının kanıtlanması gerekiyor.

Bunun yanı sıra aşağıdaki koşullardan en az birinin karşılanması gerekiyor:

• Anne ve babanın her ikisinin de hayatını kaybetmiş olması,
• Hayatta bulunan anne veya babanın en az yüzde 67 engelli olması,
• Anne ve babanın 75 yaşını tamamlamış bulunması.

Engelli kardeşin de bekâr, çalışmıyor ve kamu kaynaklarıyla finanse edilen yatılı bir kurumda kalmıyor olması gerekiyor.

Emekli aylığında engellilik kesintisi yapılmıyor

Bu özel düzenleme kapsamında bağlanan aylık, sigortalının kendi engelliliği nedeniyle bağlanan engelli aylığından farklı değerlendiriliyor.

Sigortalının kendisinin engelli olması halinde, engellilik oranına bağlı olarak ulusal emeklilik aylığında belirli indirimler uygulanabiliyor. Engelli aile ferdinin bakım ve korunması nedeniyle sağlanan özel yaşlılık emekliliğinde ise aylığın bu gerekçeyle yüzde 25 veya yüzde 50 oranında azaltılmadığı belirtiliyor.

Başvuru öncesinde bireysel hesaplama yapılmalı

Uzmanlar, yalnızca yaş ve toplam sigorta gününe bakılarak emeklilik kararı verilmemesi gerektiği uyarısında bulunuyor. Özellikle 25 yılın tamamlandığı tarih, KEPA kararının başlangıç ve geçerlilik süresi, diğer ebeveynin sigorta geçmişi ve korunan aile ferdinin medeni veya çalışma durumu birlikte incelenmeli.

Emeklilik başvuruları e-EFKA’nın elektronik sistemi üzerinden yapılabiliyor. Kurumun sistemi; yaşlılık, engellilik ve ölüm nedeniyle emeklilik başvurularını elektronik ortamda kabul ediyor.

Kesin emeklilik yaşı, gerekli koşulların birlikte tamamlandığı tarih ve sigortalının kişisel dosyasındaki veriler esas alınarak belirleniyor.