Azınlık içinde azınlık: Danışma Kurulu kimin adına konuşuyor?

Danışma Kurulunun temsil yoksunluğu ve havuz medyası eliyle azınlıktan saklanan gerçekler

Eksildikçe Etkisizleşen Danışma Kurulu'nun bildirisi tartışma konusu oldu

Gümülcine Türk Gençler Birliği’nde 2 Kasım’da düzenlenen basın toplantısında, Batı Trakya Türk Azınlığı Danışma Kurulu’nun bazı üyeleri adına Mustafa Trampa, Gümülcine ve İskeçe müftülüklerine yapılan atamalarla ilgili bir bildiri okudu. Ancak azınlık adına yapıldığı belirtilen bu açıklama sırasında, halk oyuyla seçilmiş milletvekillerinin ve belediye başkanlarının neredeyse tamamı toplantıda yoktu.

Tüzel kişiliği ve resmî karar yetkisi bulunmayan Danışma Kurulu’nun, azınlığın tamamı adına kanaat belirtme iddiasıyla gerçekleştirdiği bu açıklaması, seçilmiş temsilcilerin yokluğuyla daha da eksik bir görünüm kazandı. Toplantıya milletvekillerinden yalnızca Hüseyin Zeybek katıldı. Rodop Milletvekili Özgür Ferhat ile İskeçe Milletvekili Burhan Baran toplantıda yer almadı. Kurulda asbaşkanlık görevleri bulunan Yassıköy Belediye Başkanı Caner İmam ve Mustafçova Belediye Başkanı Ahmet Kurt ile Kozlukebir Belediye Başkanı Erdem Hüseyin de toplantıya katılmadı.

Kurul toplantılarında ve etkinliklerinde boy gösteren bu seçilmiş isimlerin, siyasi sorumluluğun öne çıktığı ve azınlığın tamamı adına kanaat belirtme iddiasındaki açıklama sırasında bulunmaması dikkat çekti. Ortaya çıkan tablo, seçilmiş temsilcilerin kurulun etkinliklerinde görünür olurken bu açıklamada yer almadığını gösterdi. Bu durum, bildirinin temsil gücüne ilişkin soru işaretlerini artırdı.

İlhan Ahmet’in resmi törenlere katılımı öne çıkarılırken, azınlık adına önerileri saklandı

PASOK Rodop Milletvekili İlhan Ahmet de toplantıda yoktu. Ancak medyaya yansıyan tartışmada, diğer milletvekili ve belediye başkanlarının yokluğu benzer biçimde ele alınmazken, özellikle onun katılmaması öne çıkarıldı. Türkçe yayın yapan bazı medya organlarında, müftülerin belirlenme sürecine ilişkin meclis kürsüsünde dile getirdiği; azınlığın menfaati doğrultusunda somut, ciddi ve hukuki çerçevede sunduğu önerilerine yer verilmedi. Dimetoka, İskeçe ve Gümülcine müftülerinin asaleten göreve getirilmeleri dolayısıyla düzenlenen törenler hakkındaki yayınlarda da bu öneriler büyük ölçüde görünmez kaldı.

Oysa azınlık toplumunun hukukçu milletvekili İlhan Ahmet’in önerileri, müftü belirleme sürecindeki temsil sorunlarına yönelik somut düzenlemeler içeriyor. 33 üyeli danışma komisyonunun azınlık köylerini kapsayacak şekilde genişletilmesi, köylerde halkın kabul ettiği imamların komisyonda yer alması, kadınların temsil edilmesi ve müftü belirleme sürecinde oy kullanabilmesi bu öneriler arasında bulunuyor.

Azınlık basını olma iddiasındaki bazı yayın organlarının, bu çözüm önerilerini aktarmayıp tartışmayı törenlere katılıma indirgemesi siyasi bir tutum olarak değerlendiriliyor. Hukuki ve kurumsal önerilerin haberlerde yer bulmaması, azınlık kamuoyunun müftü belirleme sürecini bütün yönleriyle tartışmasını da engelliyor.

Müftü belirleme sürecinde seçim ölçütleri: Kadının adı yok

Geçmişte “seçim” olarak anılan oylamaların camilerde yapıldığı biliniyor. Bu yöntemi savunanların tartışmayı “Kadınlar camiye gitmiyor” iddiasına indirgemesi, asıl sorunu gözden kaçırıyor. Üstelik kadınların oy kullanmamasını camiye gitmemelerine bağlayan bu açıklama gerçeği yansıtmıyor.

Asıl mesele, müftü belirleme sürecinin kadın-erkek ayrımı olmaksızın azınlığın tamamına açık, gizli oyla yürütülen ve tarafsız güvencelere dayanan bir usul olup olmadığıdır. Bir başka soru da bu yöntemi sürdürmekte neden ısrar edildiğidir.

Oylamanın yalnızca camilerde yapılması başlı başına bir sorundur. Katılımın o gün camide bulunanlarla sınırlı kaldığı ve el kaldırma yöntemiyle gerçekleştiği bir uygulama, tüm azınlık mensuplarını kapsayan gizli ve objektif bir seçim usulü sayılamaz.

Danışma Kurulu’nun bildirisi okunurken salonda DEB Partisi Başkanı Çiğdem Asafoğlu ile Batı Trakya Azınlığı Yüksek Tahsilliler Derneği Başkanı Zeynep Tevfikoğlu da hazır bulundu.

İki azınlık kadınının kurum başkanı olarak bildirinin açıklanmasına katılabilmesine rağmen, bildirinin konusu olan müftü belirleme sürecinde karar ve oy hakkına sahip olmaması dikkat çekici bir çelişki oluşturuyor.

İlhan Ahmet’in kadınların 33 üyeli komisyonda temsil edilmesi ve süreçte oy kullanması yönündeki önerileri de bu temsil açığına yönelik. Buna rağmen basına yansıtılan haberlerde kadınların sürece katılımı ve oylamanın yöntemi ele alınmadığı gibi İlhan Ahmet'in teklifi tamamen yok sayıldı.

Trakya'da üç müftülüğü ilgilendiren konuda Dimetoka - Meriç bölgesindeki azınlık yok

Danışma Kurulu’nun açıklamasında “seçilmişlik” tartışması Gümülcine ve İskeçe üzerinden yürütüldü. Oysa konu Trakya’daki üç müftülüğü de ilgilendiriyor. Dimetoka’nın dolayısıyla Meriç ilindeki azınlığın dışarıda bırakılması, azınlık adına yapıldığı belirtilen açıklamanın kapsamına ilişkin soru işaretleri doğuruyor. Üç müftülüğü ilgilendiren bir konunun kamuoyuna ağırlıklı olarak iki müftülük ve iki isim üzerinden yansıtılması, tartışmanın seçici biçimde yürütüldüğünü gösteriyor.

1991 düzenlemesine itiraz, 2022 yasasına destek

Rodop Milletvekili İlhan Ahmet, 1990’da çıkarılan ve 1920/1991 sayılı yasayla onaylanan düzenlemeye karşı çıkarken, 2022’de kabul edilen yasayı önceki sisteme kıyasla daha ileri bulduğunu hukuki gerekçeleriyle kamuoyuyla paylaştı. 1991 düzenlemesinde, müftü adayları hakkında görüş bildiren 11 kişilik danışma komisyonuna dönemin valisi başkanlık ediyordu. Milletvekilinin itirazı, azınlığın süreçteki söz hakkının yetersiz kalmasına ve komisyonun başında Hristiyan bir idari yetkilinin bulunmasına yönelikti.

2022 tarihli yasayla Müslüman azınlık mensuplarından oluşan 33 üyeli bir danışma komisyonu kuruldu. Komisyon adayların yeterliliği hakkında görüş bildiriyor; asaleten atama ise yasal sürecin sonunda Eğitim Bakanının kararı ve Cumhurbaşkanlığı kararnamesiyle yapılıyor. İlhan Ahmet, bu düzenlemeyi 1991 sistemine göre daha ileri bulurken kadınların ve azınlık köylerinin temsili konusundaki eksikleri de dile getiriyor. Köylerde halkın kabul ettiği imamların komisyona katılması önerisi, bu eksiklerin giderilmesine yönelik somut bir düzenleme olarak öne çıkıyor.

SYRIZA döneminde çıkarılan 2018 tarihli 4511 sayılı yasa da müftünün aile hukuku ve boşanma konularındaki yargı yetkisini kaldırmadı. Müftüye başvuru tarafların ortak talebine bağlanırken medeni mahkemelere başvuru yolu açıldı. İlhan Ahmet’in de işaret ettiği üzere, müftüye başvurunun tarafların ortak iradesine bağlanması azınlık toplumunda memnuniyetle karşılandı.

Vakıf yönetimlerine ilişkin girişimler de geri planda

Vakıf idarelerinin borç yükü ve vakıf yönetimlerinde seçim yapılması gibi konularda da azınlığın seçilmiş temsilcisinin girişimleri haberlerde yeterince yer bulmadı. Bazı yayınlarda İlhan Ahmet’in çalışmaları ve kurumsal çözüm önerileri yerine törenlere katılımı öne çıkarıldı.

Böylece Danışma Kurulu’nun temsil gücü, açıklamanın kimi - azınlığın içerisinde hangi azınlığı kapsadığı ve müftü belirleme sürecindeki katılım sorunları geri planda kaldı. Kadınların oy hakkı, azınlık köylerinin temsili ve 33 üyeli danışma komisyonunun genişletilmesi gibi öneriler kamuoyuna aktarılmadı. Köylerde halkın kabul ettiği imamların komisyona katılmasını öngören teklifin de haberlerde yer almaması, yayınların siyasi tutumuna ilişkin değerlendirmeleri güçlendirdi.

Azınlık vicdanında meşruiyetini çoktan yitirmiş, toplumda karşılığı giderek azalan Danışma Kurulu'nun azınlık adına yaptığı açıklamaların kimi kapsadığı sorusu yanıtlanmış değil. Seçilmiş temsilcilerin büyük ölçüde bulunmadığı bir toplantıdaki açıklamanın temsil iddiası tartışılırken, çözüm önerilerinin haberlerde görünmez kalması da bu tartışmanın önemli bir parçası olarak duruyor.