Στα μειονοτικά ζητήματα δεν έχει σημασία μόνο τι λέγεται, αλλά και πώς ορίζεται το πρόβλημα και εξ ονόματος ποιου διατυπώνεται ο λόγος. Διότι η γλώσσα που χρησιμοποιείται μπορεί να ενισχύσει μια διεκδίκηση δικαιώματος, να αποδυναμώσει τη νομική της πειστικότητα, να ανοίξει διαύλους διαλόγου με το κράτος ή να αποκλείσει τις διαφορετικές φωνές στο εσωτερικό της μειονοτικής κοινωνίας.

Αυτό που καθιστά επίκαιρη τη συγκεκριμένη συζήτηση είναι η εμφανής διαφορά ανάμεσα στις δηλώσεις του δημοσιογράφου Μανώλη Κωστίδη, ο οποίος προέρχεται από την ελληνική μειονότητα της Κωνσταντινουπόλεως, σχετικά με την κατάστασή της στην Τουρκία, και στον δημόσιο λόγο που χρησιμοποιούν ο Μουσταφά Τράμπα και ο Ιμπραήμ Σερίφ για τη μειονότητα στη Δυτική Θράκη.

Τα τρία αυτά πρόσωπα δεν έχουν την ίδια θεσμική ιδιότητα και δεν μπορούν να συγκριθούν υπό την ίδια ιδιότητα. Ο Κωστίδης είναι δημοσιογράφος που δεν ισχυρίζεται ότι εκπροσωπεί τη μειονότητα. Ο Τράμπα και ο Σερίφ αναγνωρίζονται από την Τουρκία ως «εκλεγμένοι μουφτήδες», πλην όμως, κατά την ελληνική έννομη τάξη, δεν έχουν την ιδιότητα του επίσημου μουφτή. Συνεπώς, σκοπός του παρόντος άρθρου δεν είναι να εξομοιώσει έναν δημοσιογράφο με δύο θρησκευτικούς λειτουργούς ως προς το αξίωμα ή την αρμοδιότητά τους.

Αυτό που συγκρίνεται είναι δύο διαφορετικές μέθοδοι ανάδειξης των μειονοτικών ζητημάτων στον δημόσιο χώρο: από τη μία πλευρά, ένας κριτικός λόγος που δεν αρνείται τα προβλήματα, αναγνωρίζει όμως και τις εξελίξεις και μπορεί να διατηρεί επαφή με τους συνομιλητές του· από την άλλη, ένας πολιτικός λόγος που διαμορφώνεται μέσα από απόλυτες κρίσεις, μονοπώλιο εκπροσώπησης και διαρκή σύγκρουση. Το βασικό ερώτημα είναι το εξής: τι προσφέρουν και τι στερούν από τη μειονοτική κοινωνία αυτές οι δύο προσεγγίσεις;

Τι είπε ο Κωστίδης;

Ο δημοσιογράφος Μανώλης Κωστίδης, προερχόμενος από την ελληνική μειονότητα της Κωνσταντινουπόλεως, δήλωσε στον ΣΚΑΪ στις 4 Σεπτεμβρίου 2026 ότι ο πληθυσμός της ελληνικής μειονότητας της Κωνσταντινουπόλεως έχει μειωθεί περίπου στις δύο χιλιάδες και ότι η ίδια η μειονότητα βρίσκεται αντιμέτωπη με τον κίνδυνο εξαφάνισης.

Παρά ταύτα, ανέφερε ότι, επί προεδρίας Ερντογάν, λόγω της επιστροφής ακινήτων των βακουφίων, της επαναλειτουργίας ορισμένων σχολείων και των αλλαγών στη στάση του κράτους, βιώνεται η πιο θετική περίοδος των τελευταίων δεκαετιών. Το σημαντικό εδώ δεν είναι ότι επαινεί τον Πρόεδρο Ερντογάν, αλλά ότι, ενώ περιγράφει τις θετικές εξελίξεις, δεν αποκρύπτει ούτε τα σοβαρά προβλήματα του παρελθόντος ούτε την υπαρξιακή αγωνία της ελληνικής μειονότητας της Κωνσταντινουπόλεως.

Η επαγγελματική πρόσβαση δεν αποδεικνύει ότι έχουν λυθεί όλα τα προβλήματα

Το γεγονός ότι ο Κωστίδης μπορεί να ασκεί με άνεση τη δημοσιογραφία στην Τουρκία και να έχει πρόσβαση σε υψηλόβαθμους αξιωματούχους δεν σημαίνει ότι έχουν λυθεί όλα τα μειονοτικά προβλήματα. Σε αυτό συμβάλλουν επίσης η προσωπική του εμπειρία, η άριστη γνώση της τουρκικής γλώσσας και τα μέσα ενημέρωσης με τα οποία συνεργάζεται.

Ζητήματα όπως η Θεολογική Σχολή της Χάλκης, το νομικό καθεστώς του Οικουμενικού Πατριαρχείου, τα ακίνητα που δεν έχουν επιστραφεί και το δημογραφικό μέλλον της ελληνικής μειονότητας της Κωνσταντινουπόλεως εξακολουθούν να υφίστανται. Ωστόσο, η προσέγγιση του Κωστίδη δείχνει ότι η διαρκής σύγκρουση και η ολοκληρωτική απόρριψη της άλλης πλευράς δεν αποτελούν τον μοναδικό τρόπο παρουσίασης των προβλημάτων.

Η αποκοπή των μειονοτικών μέσων ενημέρωσης από τον κοινό δημόσιο χώρο

Ενώ το παράδειγμα του Κωστίδη δείχνει ότι η μειονοτική δημοσιογραφία μπορεί να ασκείται μέσα από την επαφή με τα μέσα ενημέρωσης, την κοινωνία και το πολιτικό σύστημα της χώρας στην οποία ζει κανείς, σημαντικό τμήμα των μειονοτικών μέσων ενημέρωσης στη Δυτική Θράκη περιορίζει σε μεγάλο βαθμό τη θεματολογία του στη Συμβουλευτική Επιτροπή και σε έναν στενό κύκλο της τοπικής πολιτικής.

Η αντίληψη αυτή, η οποία δεν φτάνει στην ελληνική κοινή γνώμη, δεν οικοδομεί σταθερές σχέσεις με τα ελληνικά μέσα ενημέρωσης και τους Έλληνες πολιτικούς και συχνά δεν καλύπτει ούτε καν τις επισκέψεις υπουργών στη Θράκη, αναπαράγει έναν προκλητικό και κατευθυνόμενο πολιτικό λόγο αντί να ενημερώνει.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί το δημοσίευμα της εφημερίδας Millet της 1ης Αυγούστου 2025, το οποίο επιχείρησε να παρουσιάσει ως «ακροδεξιό» τον αρχηγό της αξιωματικής αντιπολίτευσης Νίκο Ανδρουλάκη, κατά την επίσκεψή του στην Τουρκία, και τον κατηγόρησε ότι μιλά με «ιστορικές εμμονές χιτλερικού τύπου».

Αυτός ο κλειστός μιντιακός λόγος, ο οποίος απορρίπτει εκ προοιμίου κάθε ενέργεια του ελληνικού κράτους και των ελληνικών κυβερνήσεων και, αντί να συζητά τις διαφορετικές απόψεις, κουνά το δάχτυλο στη μειονότητα, διευρύνει το έλλειμμα ενημέρωσης, βαθαίνει την απόσταση από την ελληνική κοινωνία και, τελικά, δεν προσφέρει κανένα συγκεκριμένο όφελος στη μειονότητα.

Ο έπαινος δεν αποτελεί μέτρο αφοσίωσης ούτε η κριτική μέτρο εχθρότητας

Κανένα μέλος μιας μειονότητας δεν χρειάζεται να επαινεί τον Πρόεδρο Ερντογάν, τον Πρωθυπουργό Μητσοτάκη ή οποιαδήποτε κυβέρνηση προκειμένου να γίνει αποδεκτό. Η κριτική προς το κράτος και την κυβέρνηση αποτελεί δημοκρατικό δικαίωμα· ούτε η αυστηρότητα της κριτικής συνιστά από μόνη της πρόβλημα.

Το πραγματικό κριτήριο είναι αν οι ισχυρισμοί στηρίζονται σε συγκεκριμένα στοιχεία, αν οι νομικές έννοιες χρησιμοποιούνται ορθά, αν γίνονται σεβαστές οι διαφορετικές απόψεις στο εσωτερικό της μειονότητας και αν η χρησιμοποιούμενη γλώσσα παράγει λύσεις ή νέες εντάσεις.

Η νομική ιδιότητα δεν ταυτίζεται με την κοινωνική στήριξη

Η αναγνώριση από την Τουρκία του Μουσταφά Τράμπα και του Ιμπραήμ Σερίφ ως «εκλεγμένων μουφτήδων» αποτελεί μόνο δική της επιλογή. Δεν είναι επιλογή και της μειονότητας στο σύνολό της. Ούτε το ελληνικό κράτος ούτε η ελληνική έννομη τάξη τούς αναγνωρίζουν. Ωστόσο, η αναγνώριση αυτή δεν τους απονέμει στην Ελλάδα ιδιότητα δημόσιου λειτουργού, διοικητική αρμοδιότητα ή δικαιοδοτική εξουσία.

Ούτε το ΕΔΔΑ αναγνώρισε στον Ιμπραήμ Σερίφ την επίσημη ιδιότητα του μουφτή ούτε αποφάνθηκε ότι οι μουφτήδες πρέπει υποχρεωτικά να εκλέγονται απευθείας από τον λαό.

Η ουσιαστική συζήτηση δεν αφορά τον τίτλο, αλλά τη γλώσσα που χρησιμοποιείται και τη μέθοδο εκπροσώπησης που υιοθετείται. Σε ό,τι αφορά τα βασικά θεσμικά προβλήματα της μειονότητας, δεν έχει αποσαφηνιστεί ποια μόνιμα και μετρήσιμα αποτελέσματα έχουν επιτύχει. Οι μέχρι σήμερα τοποθετήσεις τους δημιουργούν επίσης σοβαρά ερωτήματα ως προς την ικανότητά τους να παράγουν λύσεις στο μέλλον.

Η παρουσίαση από τον Ιμπραήμ Σερίφ των βακουφίων, της μειονοτικής εκπαίδευσης και των μουφτειών ως «σχεδόν υπό κατοχή» είναι νομικά και πολιτικά προβληματική. Η «κατοχή» δεν αποτελεί μια συνηθισμένη κριτική, αλλά έννοια με εξαιρετικά βαρύ περιεχόμενο στο διεθνές δίκαιο.

Ο λόγος αυτός δεν στρέφεται μόνο κατά του κράτους, αλλά παρουσιάζει έμμεσα και τα μέλη της μειονότητας που υπηρετούν στις επίσημες μουφτείες και στις διοικήσεις των βακουφίων ως μέρος ενός «καθεστώτος κατοχής». Ωστόσο, και τα πρόσωπα αυτά είναι μέλη της μειονότητας. Ο τρόπος διορισμού τους και οι αποφάσεις τους μπορούν να αποτελέσουν αντικείμενο κριτικής· δεν μπορεί, όμως, να τους αφαιρείται η ιδιότητά τους ως μελών της μειονότητας.

Το βασικό πρόβλημα στα βακούφια δεν είναι η «κατοχή», αλλά η μη διενέργεια των εκλογών που προβλέπει ο νόμος 3647/2008. Η ορθή ονομασία του προβλήματος δεν αποδυναμώνει την κριτική· κατευθύνει την ευθύνη προς τις αρμόδιες αρχές.

Ποια αποτελέσματα παρήγαγε μια εκπροσώπηση άνω των τριάντα ετών;

Ο Ιμπραήμ Σερίφ βρίσκεται σε αυτή την αμφισβητούμενη θέση εδώ και περίπου 36 χρόνια. Θα ήταν εύλογο να αναμένεται ότι, μέσα σε αυτό το διάστημα, θα είχε αποκτηθεί βαθιά γνώση της ελληνικής γλώσσας, του δικαίου και των θεσμών, θα είχαν εδραιωθεί σταθεροί δίαυλοι διαλόγου και θα είχαν παραχθεί μετρήσιμα αποτελέσματα προς όφελος της μειονότητας.

Αντιθέτως, ο λόγος του, ο οποίος βασίζεται σε έννοιες όπως η «κατοχή», παραπέμπει περισσότερο σε μια συγκρουσιακή γλώσσα πολιτικής εκπροσώπησης παρά σε θρησκευτική καθοδήγηση.

Και ο Μουσταφά Τράμπα, στις εκτιμήσεις που διατύπωσε σε ειδική συνέντευξή του στην εφημερίδα Gündem, προβαίνει με παρόμοιο τρόπο σε πολιτικές κρίσεις εξ ονόματος ολόκληρης της μειονότητας και χρησιμοποιεί απόλυτες διατυπώσεις που αγνοούν τις θετικές νομικές μεταβολές που έχουν συντελεστεί από την ελληνική κυβέρνηση. Ωστόσο, αυτή η στρατηγική δεν έχει μέχρι σήμερα επιφέρει μόνιμη λύση στα μειονοτικά ζητήματα που τίθενται.

Μια μέθοδος εκπροσώπησης που επί δεκαετίες δεν κατόρθωσε να διευρύνει τον κύκλο των συνομιλητών της ούτε να παρουσιάσει συγκεκριμένα αποτελέσματα δεν είναι δυνατόν να θεωρηθεί επιτυχής. Δεν έχουν καταδειχθεί τα μετρήσιμα και μόνιμα οφέλη που προσέφερε στη μειονότητα αυτό το άτυπο σύστημα εκπροσώπησης, το οποίο συγκροτείται από δομές που δεν έχουν νομιμοποιηθεί μέσω μιας δημοκρατικής, συμπεριληπτικής και ελέγξιμης εκλογικής διαδικασίας και για τις οποίες προβάλλεται ο ισχυρισμός ότι ενεργούν εξ ονόματος ολόκληρης της μειονότητας.

Η σύγκριση με την Τουρκία πρέπει επίσης να γίνεται ολοκληρωμένα

Ο ισχυρισμός του Ιμπραήμ Σερίφ ότι το κράτος στην Τουρκία δεν παρενέβη ποτέ στην εκλογή του Πατριάρχη είναι ελλιπής. Παρότι ο Πατριάρχης εκλέγεται από την Ιερά Σύνοδο, υφίστανται κανόνες που έχει θέσει το τουρκικό κράτος, όπως η προϋπόθεση της τουρκικής ιθαγένειας για τους υποψηφίους και τους μητροπολίτες που συμμετέχουν στην εκλογή.

Ο θεσμός των μουφτειών στην Ελλάδα και το Πατριαρχείο στην Τουρκία στηρίζονται σε διαφορετικές ιστορικές, θεολογικές και νομικές βάσεις. Η σύγκριση των δύο θεσμών αποκλειστικά με βάση τον τρόπο εκλογής είναι παραπλανητική. Μια πειστική κριτική οφείλει να παρουσιάζει όχι μόνο τα στοιχεία που στηρίζουν τη δική της θέση, αλλά ολόκληρη την εικόνα.

Τι δείχνουν οι διαδικασίες του 1990 και του 2022;

Η διαδικασία που πραγματοποιήθηκε το 1990 στα τεμένη μετά την προσευχή της Παρασκευής δεν περιλάμβανε τις γυναίκες, όσους δεν πήγαιναν στο τέμενος και τα μέλη της μειονότητας που είχαν διαφορετικές προτιμήσεις. Δεν υπήρχαν επίσης μυστική ψηφοφορία, γενικός εκλογικός κατάλογος, ανεξάρτητη εποπτεία και μηχανισμός υποβολής ενστάσεων.

Κατά τη διαδικασία που πραγματοποιήθηκε το 2022 στην Ξάνθη, με ανάταση του χεριού σε 83 τεμένη, καταγράφηκαν μόνο οι προτιμήσεις των προσώπων που βρίσκονταν στα συγκεκριμένα τεμένη. Η μέθοδος αυτή δεν μπορεί να εξομοιωθεί με μια ελεύθερη, συμπεριληπτική και ελέγξιμη γενική εκλογή στην οποία συμμετέχει ολόκληρη η μειονότητα.

Η κοινωνική στήριξη και η ύπαρξη μιας επ’ αόριστον εντολής εκπροσώπησης εξ ονόματος ολόκληρης της μειονότητας είναι διαφορετικά πράγματα. Η βούληση του λαού μπορεί να μετρηθεί μόνο με συμπεριληπτικές, ισότιμες και αξιόπιστες μεθόδους.

Δεν είναι ορθό ούτε να λέγεται ότι «δεν άλλαξε τίποτε»

Ο ισχυρισμός ότι από το 1990 δεν έχει αλλάξει τίποτε δεν συνάδει με τις συγκεκριμένες εξελίξεις. Με τον νόμο 4964/2022 θεσπίστηκε νέο σύστημα υποβολής υποψηφιοτήτων και γνωμοδότησης, ενώ προβλέφθηκε η διατύπωση γνώμης για τους υποψηφίους από 33μελές σώμα που αποτελείται αποκλειστικά από μέλη της μουσουλμανικής μειονότητας. Πρόκειται για άκρως θετικές μεταβολές προς όφελος των μουσουλμάνων της Θράκης.

Το γεγονός ότι η αρμοδιότητα του τελικού διορισμού παραμένει στο κράτος μπορεί να αποτελέσει αντικείμενο κριτικής· μπορεί επίσης να ζητηθούν ευρύτερη συμμετοχή και μεγαλύτερη διαφάνεια. Δεν μπορεί, όμως, να υποστηριχθεί ότι το ισχύον σύστημα είναι απολύτως ίδιο με το καθεστώς του 1990.

Επιπλέον, από το 2018 η εφαρμογή του θρησκευτικού δικαίου στις οικογενειακές και κληρονομικές διαφορές προϋποθέτει την κοινή συναίνεση των μερών, ενώ το αστικό δίκαιο έχει καταστεί ο γενικός κανόνας. Πρόκειται για σημαντική θετική αλλαγή, ιδίως ως προς την ατομική επιλογή και την ισότητα μεταξύ γυναικών και ανδρών.

Το κατεστημένο και το μονοπώλιο εκπροσώπησης στο εσωτερικό της μειονότητας

Η Συμβουλευτική Επιτροπή, οι μη επίσημες μουφτείες, οι σύλλογοι και το κόμμα ΚΙΕΦ/DEB έχουν την ελευθερία να εκφράζουν απόψεις και να προβάλλουν διεκδικήσεις δικαιωμάτων σχετικά με τα μειονοτικά ζητήματα, χωρίς να παραβιάζουν τον νόμο και τις διεθνείς συνθήκες.

Καμία, όμως, από αυτές τις δομές δεν διαθέτει ιεραρχική εξουσία εκπροσώπησης επί του συνόλου της μειονότητας.

Η επιλογή του προέδρου της Συμβουλευτικής Επιτροπής, η οποία δεν διαθέτει νομική προσωπικότητα, από το εσωτερικό του ίδιου του οργάνου δεν του παρέχει γενική πολιτική εντολή να μιλά εξ ονόματος ολόκληρης της μειονότητας. Αποτελεί επίσης θεμιτό αντικείμενο συζήτησης το κατά πόσον η στενή σχέση της Συμβουλευτικής Επιτροπής με εξωτερικά πολιτικά κέντρα επηρεάζει την ανεξάρτητη ικανότητά της να εκπροσωπεί. Η μορφή αυτής της σχέσης εγείρει σοβαρά ερωτήματα ως προς το κατά πόσον η Επιτροπή αντανακλά τα πραγματικά συμφέροντα των διαφορετικών τμημάτων της μειονότητας.

Μια αντίληψη που απαξιώνει τους βουλευτές, τους δημάρχους και τα μέλη της μειονότητας που εκφράζουν διαφορετικές απόψεις δεν είναι δημοκρατική. Το δικαίωμα αξιολόγησης και αντικατάστασης των αιρετών εκπροσώπων ανήκει απευθείας στους εκλογείς και όχι σε συμβουλευτικές επιτροπές ή θρησκευτικούς κύκλους.

Η υπεράσπιση των μειονοτικών δικαιωμάτων είναι θεμιτή· η εγκαθίδρυση, όμως, μονοπωλίου εκπροσώπησης επί της μειονότητας μπορεί να εξελιχθεί σε μια μορφή κηδεμονίας που περιορίζει τον πλουραλισμό.

Τα πραγματικά προβλήματα δεν καθιστούν ορθό έναν λανθασμένο λόγο

Η αδυναμία του επιχειρήματος ενός εκπροσώπου δεν αναιρεί τα πραγματικά προβλήματα της μειονότητας. Κατά τον ίδιο τρόπο, η ύπαρξη πραγματικών προβλημάτων δεν καθιστά ορθό καθετί που λέγεται γι’ αυτά.

Η κριτική προς το κράτος δεν ταυτίζεται με τον χαρακτηρισμό του ως «κατοχικού», όπως δεν ταυτίζεται η υπεράσπιση των μειονοτικών δικαιωμάτων με τη διεκδίκηση μιας αδιαμφισβήτητης εξουσίας να μιλά κανείς εξ ονόματος ολόκληρης της μειονότητας.

Μια προσέγγιση που βασίζεται στο δίκαιο δεν αποδυναμώνει την κριτική· αντιθέτως, ενισχύει την πολιτική της αποτελεσματικότητα και τη διεθνή της αξιοπιστία.

Οι ιστορίες των δύο μειονοτήτων δεν αποτελούν μέτρο σύγκρισης η μία για την άλλη

Οι ιστορικές διαδρομές, οι θεσμοί και τα προβλήματα που αντιμετωπίζουν σήμερα η ελληνική μειονότητα της Κωνσταντινουπόλεως και η μουσουλμανική μειονότητα της Δυτικής Θράκης δεν είναι ίδια.

Οι θετικές εκτιμήσεις του Κωστίδη δεν αίρουν τις ιστορικές ευθύνες της Τουρκίας, όπως και τα προβλήματα στον εθνικιστικό λόγο του Τράμπα και του Σερίφ δεν περιορίζουν τις όποιες υποχρεώσεις της Ελλάδας.

Παρά ταύτα, ο Τράμπα, ο Σερίφ και το κατεστημένο που τους περιβάλλει δεν διαθέτουν εξουσία να μιλούν εξ ονόματος ολόκληρης της μειονότητας. Ούτε έχει καταδειχθεί το συγκεκριμένο και μετρήσιμο όφελος που έχει προσφέρει στη μειονότητα η σκληρή και αποκλειστική γλώσσα τους.

Τα μειονοτικά δικαιώματα δεν αποτελούν αντικείμενο ανταλλαγής ή συμψηφισμού μεταξύ δύο κρατών.

Η Τουρκία οφείλει να προστατεύει τα δικαιώματα των πολιτών της που ανήκουν στην ελληνική μειονότητα της Κωνσταντινουπόλεως και η Ελλάδα τα δικαιώματα των δικών της πολιτών που ανήκουν στη μειονότητα της Θράκης, χωρίς υπολογισμούς αμοιβαιότητας.

Δεν συγκρίνονται τα πρόσωπα, αλλά δύο μέθοδοι προσέγγισης των μειονοτικών ζητημάτων

Στην παρούσα ανάλυση ο Μανώλης Κωστίδης δεν παρουσιάζεται ως ιδανικός εκπρόσωπος μιας μειονότητας· άλλωστε, ο ίδιος δεν διεκδικεί τέτοια ιδιότητα ή εξουσία. Αντικείμενο της σύγκρισης δεν είναι τόσο τα πρόσωπα όσο δύο διαφορετικές μέθοδοι ανάδειξης των μειονοτικών ζητημάτων στον δημόσιο χώρο.

Η προσέγγιση του Κωστίδη δείχνει ότι είναι δυνατόν να αναγνωρίζονται οι θετικές εξελίξεις χωρίς να αποκρύπτονται οι ιστορικές οδύνες και τα προβλήματα που εξακολουθούν να υφίστανται. Ο λόγος αυτός δεν απαλλάσσει το κράτος από τις ευθύνες του ούτε εξαλείφει την κριτική. Αντιθέτως, αυξάνει την αξιοπιστία της κριτικής, διευρύνει τον κύκλο των συνομιλητών και δημιουργεί στον δημόσιο χώρο ένα πεδίο επαφής που μπορεί να οδηγήσει σε λύσεις.

Στον λόγο του Τράμπα και του Σερίφ, αντιθέτως, οι διαφορές μεταξύ των νομικών ιδιοτήτων, ο πλουραλισμός στο εσωτερικό της μειονότητας και οι μεταβολές που έχουν συντελεστεί τα τελευταία χρόνια συχνά περνούν σε δεύτερο πλάνο.

Απόλυτες κρίσεις του τύπου «κατοχή», «τίποτε δεν άλλαξε» και «μας εξέλεξε ολόκληρη η μειονότητα» μπορεί βραχυπρόθεσμα να κινητοποιούν έναν συγκεκριμένο κύκλο· μακροπρόθεσμα, όμως, αποδυναμώνουν τη νομική πειστικότητα, περιορίζουν τον διάλογο με το κράτος και την κοινωνία και καθιστούν αόρατα τα μέλη της μειονότητας που δεν βρίσκονται στην ίδια γραμμή με αυτούς.

Αυτή είναι η θεμελιώδης διαφορά: ο Κωστίδης, χωρίς να διεκδικεί μονοπώλιο εκπροσώπησης, επιχειρεί να παράγει δημόσιο αντίκτυπο παρουσιάζοντας μαζί τα προβλήματα και τις εξελίξεις. Ο Τράμπα και ο Σερίφ, αντιθέτως, προβάλλουν τη διεκδίκηση να μιλούν εξ ονόματος ολόκληρης της μειονότητας, χωρίς να μπορούν να καταδείξουν ούτε τη συμπεριληπτική δημοκρατική βάση αυτής της διεκδίκησης ούτε τα μετρήσιμα αποτελέσματα που έχει προσφέρει στη μειονότητα.

Η σύγκριση αυτή δεν αίρει τις ιστορικές και σημερινές ευθύνες της Τουρκίας απέναντι στους πολίτες της που ανήκουν στην ελληνική μειονότητα της Κωνσταντινουπόλεως ούτε περιορίζει τις υποχρεώσεις της Ελλάδας απέναντι στη μειονότητα που αποτελείται από δικούς της Έλληνες πολίτες. Τα μειονοτικά δικαιώματα δεν είναι ένας λογαριασμός αμοιβαιότητας που μπορεί να συμψηφιστεί μεταξύ δύο κρατών. Κάθε κράτος υποχρεούται να προστατεύει τα δικαιώματα των δικών του πολιτών ανεξάρτητα από τη στάση του άλλου κράτους.

Ωστόσο, όσο σημαντική είναι η ύπαρξη των δικαιωμάτων άλλο τόσο σημαντική είναι και η μέθοδος με την οποία αυτά υπερασπίζονται. Η αντιμετώπιση της μειονότητας ως πολιτικής ιδιοκτησίας, επί της οποίας μπορεί να εγκαθιδρυθεί μονοπώλιο εκπροσώπησης, αποτελεί αδικία εις βάρος του πλουραλισμού.

Η Θράκη του 2026 δεν είναι μονόφωνη. Το μέλλον της πρέπει να αναζητηθεί όχι στα καθεστώτα κηδεμονίας που κληρονομήθηκαν από το παρελθόν, στις απόλυτες κρίσεις και στα συνθήματα που παράγουν διαρκή ένταση, αλλά στη νομική ακρίβεια, στη δημοκρατική νομιμοποίηση, στον ανοιχτό διάλογο και σε μια αντίληψη εκπροσώπησης που παράγει μετρήσιμα αποτελέσματα.